أحمد بن محمد مسكويه الرازي ( مترجم : ابو القاسم امامى و على نقى منزوى )
252
تجارب الأمم ( فارسى )
مىكنيم [ 1 ] . على بن عيسى خبرگزارانى در ميان راه بغداد تا رودخانهء « زبارا » بگمارد و يكصد پرندهء نامهرسان [ 2 ] نيز به آنان سپرد ، تا گزارش كارهاى دشمن را همه ساعته به او برسانند . سبب سالم ماندن بغداد و مردم آن در روزى كه قرمطى به « زبارا » رسيد با آنكه در بغداد عياران و چريكهاى [ 3 ] بسيار خواهان و آمادهء چپاول بودند ، آن بود كه على بن عيسى به نازوك دستور داد ، تا هميشه بامدادان تا شبانگاهان در دو كرانهء بغداد با سوارانش براى نگهبانى به گردش پرداخت و در روزى كه ابو طاهر به رودخانهء زبارا رسيد ، بامدادان با همهء سپاهش به « باب حرب » رفته تا شبانگاه بماند ، و در دو كرانهء بغداد ، پى در پى ندا در مىدادند كه هر عيار يا چريك كه ديده شود يا هر كسى جنگ افزار با خود بردارد ، گردنش زده خواهد شد . پس عياران [ در لانههاى خود ] سنگ [ 4 ] شدند . مردم « باب محول » ، « نهر طابق » و « قلائين » دكانهاى خود را بستند و كالاهاى خود را به خانهها پنهان كردند . مردم مرفهتر ، زورقهائى را آماده * در خيابانهائى كه به دجله مىرسد نهاده ، ابزار و كالاى خود در آنها نهاده و برخى آنها را از راه آب به سوى واسط به پائين فرستادند ، برخى نامداران [ 5 ] شهر نيز كالاهاى خود را به حلوان فرستادند كه با حاجيان به خراسان گسيل شود . براى هيچ كس از كوچك تا بزرگ شكى نبود
--> [ ( 1 - ) ] صاحب كتاب « عيون » گويد : آوردهاند كه يكى از مردم بغداد به نزد آن سياه رفت [ شايد سياه پوستى كه در خ 5 : 295 ياد شد ] او را بر آنكه بىگدار بر آن گروه بسيار يورش برده ملامت كرد . سياه پاسخ گفت : ما خوشى را در بردبارى و شما خوشى را در گريز مىبينيد و بدان مىرويد . [ ( 2 - ) ] M : در خ 5 : 306 گويد : اين كار به دست ابن مقله انجام شده است . [ ( 3 - ) ] M . متن : العيارين و المتشبهة بالجند . . . جوانمردان و شبه نظاميانى بودند كه از ميان مسلمانان گنوسيست پديد مىآمدند ، كه به بينوايان ، بيچارگان ، از كار افتادگان خدمت كنند ، چون در اين راه گاهى با دولت نيز رو در رو مىشدند ، دولتيان ايشان را به نام اقليتى « چپاولگر » مىخواندند زيرا كه گاهى كسانى با لباس عيار نيز به اين كار دست مىزدند . [ ( 4 - ) ] M . متن : فانحجر العيارون . . . [ ( 5 - ) ] M . متن : قوم من المجهرين . . .